2. Common Risk Factors in the Returns on Stocks and Bonds

Tên Việt: Các Yếu tố Rủi ro Chung trong Lợi suất Cổ phiếu và Trái phiếuTác giả: Eugene F. Fama & Kenneth R. French (1993), Journal of Financial Economics, Vol. 33.

Core Concept. Fama–French mở rộng CAPM bằng cách bổ sung hai yếu tố ngoài market beta: SMB (Small Minus Big) — chênh lệch lợi suất giữa cổ phiếu vốn hóa nhỏ và lớn; và HML (High Minus Low) — chênh lệch giữa cổ phiếu giá trị (high book-to-market) và tăng trưởng (low book-to-market). Mô hình ba yếu tố giải thích được hơn 90% phương sai lợi suất danh mục, vượt xa CAPM truyền thống. Đây là điểm khởi đầu chính thức của factor investing và mở đường cho hàng loạt yếu tố sau này: momentum (Carhart 1997), profitability, investment (Fama-French 5-factor 2015), quality, low volatility.

Practical Application. Trên thị trường Việt Nam, các quỹ quant như Dragon Capital, VinaCapital đều xây dựng portfolio dựa trên multi-factor scoring. Một chiến lược điển hình: tính z-score cho từng yếu tố (Value = E/P, Size = −log(MarketCap), Momentum = return 12 tháng trừ tháng gần nhất), tổng hợp thành composite score, long top quintile và short bottom quintile (hoặc long-only top decile cho thị trường khó short). Risk model dạng Fama-French còn được dùng để phân rã lợi nhuận: bao nhiêu phần trăm PnL đến từ market beta, bao nhiêu từ size tilt, bao nhiêu là alpha thực sự. Đây là tiêu chuẩn báo cáo bắt buộc với LP của hedge fund.